Uniwersytet Gdański uzyskał znaczące dofinansowanie w wysokości 11 697 052 zł na realizację przełomowego projektu badawczo-rozwojowego pt. „Kompozycja enzymatyczna do zwalczania zakażeń i biofilmu bakteryjnego obecnego w cewniku i pęcherzu pacjenta”. Projekt został wyłoniony w ramach organizowanego przez Agencję Badań Medycznych konkursu TRANSMED I (ABM/2024/8), którego celem jest wspieranie innowacyjnych rozwiązań w obszarze medycyny translacyjnej. Kierownikiem projektu jest  prof. dr hab. Alicja Węgrzyn, Dyrektorka Centrum Terapii Fagowych Uniwersytetu Gdańskiego i ekspertka w zakresie biologii bakteriofagów.

Prof. dr hab. Alicja Węgrzyn wraz z zespołem naukowców z Wydziału Biologii i Wydziału Chemii Uniwersytetu Gdańskiego będzie opracowywać nowatorską kompozycję enzymatyczną o potencjale klinicznym. 

Projekt zakłada stworzenie biblioteki enzymów i peptydów o działaniu przeciwdrobnoustrojowym, w tym m.in. depolimeraz fagowych, endolizyn, peptydomimetyków oraz syntetycznych i naturalnych peptydów antybakteryjnych. Kluczowym elementem badań będzie także opracowanie enzymów fuzyjnych zdolnych do trwałego wiązania się z powierzchnią cewników, co umożliwi ich miejscowe i długotrwałe działanie przeciwbiofilmowe.

W realizację projektu zaangażowane są dwa zespoły badawcze z Wydziału Biologii (dr hab. Bożeny Nejman-Faleńczyk, prof. UG oraz dr hab. Magdaleny Płotki,  prof. UG) oraz z Wydziału Chemii (zespoły prof. dr hab. Sylwii Rodziewicz-Motowidło oraz prof. dr. hab. Piotra Skowrona).

Dlaczego ten projekt jest tak ważny?

- Zakażenia układu moczowego należą do najczęstszych infekcji bakteryjnych na świecie, a szczególnie narażeni są na nie pacjenci wymagający długotrwałego cewnikowania - wyjaśnia prof. Alicja Węgrzyn. - Biofilm bakteryjny tworzący się na powierzchni cewników stanowi ogromne wyzwanie kliniczne, ponieważ znacząco utrudnia leczenie i sprzyja rozwojowi bakterii opornych na antybiotyki oraz licznym nawrotom zakażenia. Obecnie dostępne metody profilaktyki i terapii nie zapewniają wystarczającej skuteczności, dlatego konieczne jest poszukiwanie nowych rozwiązań terapeutycznych. Nasz projekt odpowiada na jedno z najważniejszych współczesnych wyzwań medycyny, czyli na walkę z antybiotykoopornością i zakażeniami szpitalnymi.

W ramach projektu przewidziano szeroko zakrojone testy aktywności biologicznej na ponad 200 klinicznych szczepach bakterii, a także badania stabilności, optymalizację warunków działania oraz testy na modelach in vitro i in vivo. Najbardziej obiecujące kompozycje zostaną przygotowane w standardzie GLP i poddane dalszej ocenie na modelu zwierząt laboratoryjnych przed ewentualnymi badaniami klinicznymi.

Planowane rezultaty projektu

Oczekiwanym efektem końcowym projektu będzie opracowanie prototypu kompozycji enzymatycznej skutecznie eliminującej biofilm bakteryjny z powierzchni cewników oraz z pęcherza moczowego pacjentów, a także zapobiegającej jego ponownemu tworzeniu. W wymiarze systemowym wdrożenie takiego rozwiązania przyczyni się do skrócenia czasu hospitalizacji, zmniejszenia liczby powikłań oraz obniżenia kosztów leczenia, co wpisuje się w strategiczne cele zdrowia publicznego Unii Europejskiej.

- Liczymy, że rezultatem projektu będzie stworzenie innowacyjnego na skalę światową, skutecznego i bezpiecznego rozwiązania ograniczającego rozwój biofilmu bakteryjnego u pacjentów wymagających krótko- czy długotrwałego stosowania cewnika. Mam wielką nadzieję, że kompozycja enzymatyczna opracowana w ramach tego projektu przyczyni się do zmniejszenia liczby zakażeń szpitalnych, ograniczenia stosowania antybiotyków oraz przeciwdziałania narastającej antybiotykooporności - mówi prof. Alicja Węgrzyn.

W kontekście rosnącego problemu zakażeń związanych z zastosowaniem cewników w krótko- i długoterminowej hospitalizacji oraz narastającej antybiotykoodporności bakterii realizacja projektu może mieć istotne znaczenie dla współczesnej medycyny. Sukces Uniwersytetu Gdańskiego w konkursie TRANSMED I to kolejny dowód na silną pozycję uczelni w obszarze badań biomedycznych oraz jej aktywny udział w tworzeniu innowacyjnych technologii o wysokim potencjale wdrożeniowym.

Czas realizacji projektu: 1.07.2026 - 30.06.2029.